Aftësia për të marrë vendime të mira dhe për të përballuar pasojat është pjesë e rëndësishme e përgjegjësisë. Ajo mësohet duke i dhënë fëmijës mundësi të vërteta për të zgjedhur.

Jepni zgjedhje të vërteta

Fëmijët mësojnë vendimmarrjen duke marrë vendime. Jepni zgjedhje të përshtatshme për moshën — çfarë të veshë, cilin aktivitet, si të kalojë kohën e lirë. Zgjedhjet e vogla ndërtojnë aftësinë për vendime më të mëdha më vonë.

Zgjedhjet sipas moshës

  • Të vegjlit: zgjedhje të kufizuara — «kjo apo ajo»
  • Mosha shkollore: më shumë autonomi te kohë e lirë, aktivitete
  • Adoleshentët: vendime më të mëdha me udhëzim

Lejoni pasojat

Pjesë e mësimit të vendimmarrjes është përballja me pasojat. Kur fëmija bën një zgjedhje (të sigurt), lëreni të përjetojë rezultatin — të mirë ose të keq. Kjo mëson lidhjen mes zgjedhjeve dhe pasojave, dhe ndërton gjykimin.

Mos i shpëtoni gjithmonë

Instinkti prindëror është t'i shpëtoni fëmijës nga pasojat e një vendimi të keq. Por kjo e pengon të mësojë. Nëse harron diçka, lëreni të përballet me pasojën (kur është e sigurt). Këto mësime të vogla ndërtojnë gjykimin për vendime më të mëdha.

Reflektimi mbi vendimet

Pas një vendimi, ndihmoni fëmijën të reflektojë: «Si shkoi? Çfarë do të bëje ndryshe?». Kjo e mëson të mësojë nga përvoja dhe të përmirësojë gjykimin. Reflektimi e kthen çdo vendim, të mirë ose të keq, në mësim.

Ndërtimi gradual i gjykimit

Gjykimi dhe vendimmarrja zhvillohen me vite praktike. Filloni me zgjedhje të vogla dhe rrisni gradualisht ndërsa fëmija tregon aftësi. Qëllimi afatgjatë është një i rritur që merr vendime të mira vetë — dhe kjo ndërtohet duke praktikuar që në fëmijëri.

Burimet dhe referencat

Ky artikull mbështetet në udhëzimet e institucioneve më poshtë. Rekomandimet përditësohen — kur të vendosni për fëmijën tuaj, vlen gjithmonë edhe fjala e mjekut që e njeh atë.

  1. AAP — HealthyChildren.org healthychildren.org
  2. UNICEF — Parenting dhe edukimi unicef.org
  3. OECD — Education and skills oecd.org